Sudden Stratospheric Warming


Ontwikkelingen in de stratosfeer: december 2013-januari 2014

De ‘stratosferische vortex’ is de laatste tijd uitzonderlijk sterk. In de poolstreken komen op grote hoogte (boven 15 kilometer) temperaturen tot beneden -80º Celsius voor. Het zenuwcentrum van de stratosferische ‘draaikolk’ bevindt zich dezer dagen boven Groenland.
De verwachting is dat de stratosfeer begin januari boven de VS maar vooral boven Azië duidelijk gaat opwarmen. De ‘opwarming’ heeft invloed op de positie van de vortex. Waarschijnlijk wordt deze meer uitgerekt (zie het kaartje onder de tekst). Vooralsnog lijkt het echter onwaarschijnlijk dat de vortex wordt afgebroken hetgeen bij een SSW (Sudden Stratospheric Warming) dikwijls wel het geval is.

Aangezien ontwikkelingen in de stratosfeer mede bepalend zijn voor het stromingspatroon in de troposfeer (0-12 kilometer hoogte), is het niet aannemelijk dat er de komende weken veel zal veranderen in de bestaande situatie in West-Europa en de VS-Canada. De Amerikaanse meteoroloog Joe Bastardi verwacht zelfs dat de koudste fase van de winter in het oosten van de VS feitelijk nog zijn beslag moet gaan krijgen.
Mogelijk dat er wel veranderingen zullen optreden tussen grofweg 15 en 30 januari. De vortex wordt dan mogelijk afgebroken waardoor de westcirculatie in de troposfeer de teugels laat vieren. Een zekerheidje is dat uiteraard niet.

Uitleg over het fenomeen SSW (Sudden Stratospheric Warming)

Het weer speelt zich voor het grootste deel af in de troposfeer, zijnde de luchtlaag die zich uitstrekt vanaf het aardoppervlak tot 10-12 kilometer hoogte. De luchtlaag boven de troposfeer, de stratosfeer, is van minder belang maar het is niet zo dat ontwikkelingen op stratosferisch niveau (10-50 kilometer hoogte), waar zich ook de kwetsbare ozonlaag bevindt, onbelangrijk zijn. Integendeel zelfs!
In de stratosfeer kan het onvoorstelbaar koud zijn. Tijdens Kerst 2012 werden door het KNMI op ruim 20 kilometer hoogte temperaturen beneden -80º geregistreerd. Soms echter voltrekt zich een bijzonder sterke opwarming waarbij de temperatuur in enkele dagen met wel 50 graden (!) kan stijgen. Zulks wordt in meteorologische kringen een ‘Sudden Stratospheric Warming’ (SSW) genoemd. Dit fenomeen is doorgaans het gevolg van weersystemen in de troposfeer (niet zelden grootschalige hogedrukgebieden) die de ‘Polar Night Jet, een van west naar oost waaiende straalstroom die de Noordpool omcirkelt, verstoren. De Polar Jet begint dan sterk te golven en net als op het strand worden deze gebroken met als gevolg een sterke verzwakking of zelfs een omslag van de heersende ‘westerlies’ naar ‘easterlies’ in de atmosferische bovenkamer.

Ondertussen implodeert als het ware de aanwezige lucht in de stratosfeer boven de poolkap en door compressie voltrekt zich een sterke opwarming (SSW). Uiteindelijk kunnen de ‘easterlies’ op grote hoogte ook het weer in de troposfeer beïnvloeden met als gevolg een verzwakking van ‘onze straalstroom’. Dat resulteert dikwijls in een geblokkeerd stromingspatroon waardoor oostenwinden koude continentale vrieslucht naar het westen kunnen transporteren.
Het is uiteraard geen wet van meden en perzen dat een SSW automatisch winterweer tot gevolg heeft maar een vorstperiode komt gemiddeld wel vaker voor bij zo’n gebeurtenis.

Situatie in de stratosfeer volgens ECMWF op 23 december (analyse: linkerkaartje) en de verwachting voor 2 januari (rechterkaartje). Met dank aan Matthew Hugo.

Situatie Stratosfeer op 23 december en 2 januari

Situatie Stratosfeer op 23 december en 2 januari

Twitter